طبیعت نی ریز

نی ریز کجاست ؟
طول و عرض جغرافیایی شهرستان نی ریز
حداقل 24 دقیقه / 53درجه- حداکثر 15 دقیقه/55درجه طول شرقی
حداقل 42 دقیقه / 28درجه- حداکثر 53 دقیقه /29درجه عرض شمالی

موقعیت جغرافیایی و اقلیمی شهرستان نی ریز
این شهرستان با وسعت 10680 کیلومتر مربع از نظر موقعیت در نیمه جنوبی استان واقع گردیده است. شهرستان نی ریز با قدمتی بسیار طولانی در شرق استان فارس و در بین شهرستان های داراب ، استهبان ، بختگان و همچنین استان های کرمان ، هرمزگان و یزد قرار گرفته است. شهرستان نی ریز دارای سه شهر ، نی ریز ، مشکان ، قطرویه و سه بخش ، مرکزی ، پشتکوه و قطرویه را در خود جای داده است. ارتفاع این شهرستان از سطح دریا 2100 متر است. این شهرستان دارای ماهیت جلگه ای و کوهستانی است و ادامه رشته کوه های زاگرس از این شهرستان می گذرد و دریاچه های زیبای بختگان و طشک با وسعت حدود 3120 کیلو متر مربع در غرب نی ریز واقع شده که زیستگاه انواع پرندگان مهاجر مثل فلامینگو ، غاز وحشی و درنا می باشد.

ویژگی های شهرستان نی ریز
از نظر موقعیت نسبی ، همجواری با استان های یزد - کرمان ، هرمزگان و پنج شهرستان استان ( بوانات ، ارسنجان ، خرامه ، استهبان ، داراب ) از مزیت ها و توانمندی های منحصر یه فرد این شهرستان محسوب می گردد. شهرستان نی ریز درمحدوده جغرافیایی خود ، هم جنگل دارد ، هم کویر ، هم دریاچه ، هم کوه ، هم آبشار ، هم معدن ، هم باغ های فراوان ، هم چشمه سار های زیبا و هم تفرجگاه های بسیار جذاب و دیدنی. وجود دریاچه بختگان و منطقه حفاظت شده پارک ملی بهرام گور که دو اثر طبیعی و محل برای زیست حیوانات وحشی می باشند از مهمترین ویژگی های این شهرستان است.

طبیعت و جاذبه های طبیعی شهرستان


پارک ملی بختگان :
پارک ملی بختگان بیش از 359 هزار هکتار وسعت دارد و دریاچه های بختگان ، طشک و جزایر بسیار زیبا از جمله جزیره نرگس را در خود جای داده است. این منطقه با سواحل زیبای دریاچه های طشک و بختگان که در مسیر جاده نی ریز ، ارسنجان قرار گرفته است و هزاران پرنده مهاجر از جمله فلامینگو ، پلیکان ، درنا ، غاز وحشی و انواع اردک هارا در خود پذیرا است که در تاریخ 1347/4/1 جزء مناطق حفاظت شده قرار گرفته است .
این منطقه دارای پوشش گیاهی از جنس گیاهان سبز رنگ گوشتی ، انواع درختان بنه ، بادم کوهی ، کهکم ، قیج و...
گیاهان مرتعی مانند: انغوزه ، جاشیر ، آویشن ، بارهنگ ، گون ، درمنه ، ریواس ، دمبل(dambal) و... .
گونه های مختلف جانوری شامل انواع پرندگان مانند : کبک ، تیهو ، کبوتر چاهی ، قمری ، دارکوب ، جغد ، بلدرچین و...

و انواع حیوانات وحشی مانند : پلنگ ، گرگ ، کفتار ، گراز ، قوچ ، میش ، بز و پازن ، روباه ، شغال ، کاراکال ، آهو و... می باشد که این منطقه نیز مکان مناسبی برای محققان و پژوهشگران می باشد.

در پی کاهش ورودی آب رودخانه کر به دریاچه بختگان نی ریز (مقداری از آب کُر در گذشته به دلیل ساختن سد درودزن کم شده‌ است)، ورودی آب دریاچه تنها محدود به سیلاب‌های منطقه (آباده طشک، شهرستان بختگان ، خیر ، نی ریز ، خرمه ، ارسنجان) گردید.
در این میان پس از ساختن سیوند بر رویرود سیوند (درتنگه بلاغی، دیگر سیلاب رودخانه سیوند رود «کر» نرسید و در نتیجه به دریاچه نمی‌ریزد. به نظر کارشناسان وجود سه سد در بالادست تالاب بختگان بر روی رودخانه ' کر ' که منبع اصلی تامین آب آن است، موجب خشک شدن این حوضه آبی شده است.

منبع عکس: خبرگزاری ایسنا

پارک ملی بهرام گور:
پارک ملی بهرام گور در 50 کیلومتری شمال شرقی شهرستان نی ریز واقع شده و وسعت آن به 380 هزار هکتار می رسد و از ارزش بالای پوشش گیاهی شامل بنه ، بادام کوهی ، قیچ ، گز ، درمنه ، انواع گون ، آویشن و انغوزه و دارای گونه های جانوری نادر چون: گوره خر آسیایی ، جبیر ، هوبره ، گربه وحشی ، کاراکال ، قوچ ، میش ، پازن ، گرگ ، کفتار و... می باشد. همچنین در گذشته در این منطقه یوزپلنگ ایرانی می زیسته ولی شوربختانه در زمان حال این گونه با ارزش در این منطقه دیده نمی شود. این منطقه برای دانش پژوهان و محققین و اکولوژیست ها مکان بسیار مناسبی جهت تحقیق و پژوهش می باشد.

منبع عکس: خبرگزاری ایلنا

آبشار تارم:(بزرگترین آبشار فصلی خاورمیانه)
آبشار تارم نی ریز در کوه قبله که جزء رشته کوه های زاگرس است و در 5 کیلومتری جنوب شهر نی ریز واقع شده است. این آبشار با ارتفاع 115 متر بزرگترین آبشار فصلی خاورمیانه است در دامنه این کوه قناتی وجود دارد که به آن قنات آبادزردشت (آبزردشت)می گویند همچنین در بالای آبشار باغ های انگوری هم وجود دارد.
لازم به ذکر است این آبشار فصلی بوده و بعد از بارندگی زیاد جاری می شود. آب این آبشار بعداز گذشتن حدود 5 کیلومتر از باغ های انجیر و بادام به گوراب می ریزد. برای دیدن این آبشار زیبا از نزدیک باید حدود نیم ساعت کوهنوردی کنید. این آبشار بزرگ در صورت جاری بودن از فاصله 10 کیلومتری هم قابل مشاهده است.

منبع عکس: روزنامه توریسم

دره پلنگان:
در 8 کیلومتری شرق نی ریز واقع شده و دارای جاذبه های طبیعی بسیار زیبا شامل کوه ، جنگل ، رودخانه فصلی و چشمه سار می باشد. پوشش گیاهی این منطقه اکثرا درختان انجیر و بادام می باشد.

منبع عکس: seeiran.ir

بیدبخویه (بیدبخون):
در دامنه کوه های جنوبی شهر نی ریز واقع شده و دارای جاذبه های طبیعی کوه ، جنگل و چشمه سار می باشد. این آب از چشمه ای به نام یاقوتی که از دل کوه قرار دارد جاری می شود علت نام گذاری این مکان صدای وزش باد به سمت درختان بید بوده که در اصطلاح به آن بید بخون می گویند. این مکان در 7 کیلومتری جنوب غربی شهر نی ریز قرار دارد و سه درخت چنار کهنسال و نهر آب دائمی از شاخصه های این تفرجگاه می باشد.

پارک جنگلی

آسیاب آبادزردشت(آبزردشت)

شهر نی ریز دارای باغستان های انار ، بادام ، انجیر ، پسته و انواع میوه جات می باشد که مانند حلقه سبزی شهر نی ریز را فرا گرفته و دارای جاذبه های بسیار زیباست که تفرجگاه مردم این شهر می باشد.

قنات های شادبخت ، کتان ، خبار و آبادزردشت (آبزردشت) که در اطراف شهر نی ریز واقع و در قدیم آسیاب هایی در سر راه این قنات ها قرار داشته و در حال حاضر این قنات ها علاوه بر شرب باغ ها و زمین های کشاورزی از مهمترین تفرجگاه های شهر نی ریز می باشد.
از دیگر تفرجگاه های شهرستان می توان به پهنابه ، تنگ بوخون ، چشمه بناب دهمورد ، آبشار فصلی تارم ، چشمه بناب آباده طشک ، کشوری در مشکان ، زنجیرو ، هفت حوضی و... نام برد.

پیشینه تاریخی

در باب وجه تسمیه نی ریز نظرات مختلفی وجود دارد. بر اساس لوحه ی 52 الواح خزانه ی تخت جمشید (466 ق.م ) بیستمین سال شاهنشاهی خشایارشا از مکانی به عنوان نرزی یاد شده است که به گفته دکتر کامران دو واژه نی ریز و نرزی تا حدی با هم تطبیق دارد.
آرتور کریستن سن از نی ریز ساسانی به عنوان نگریج یاد می کند. علاوه بر مطالب فوق دکتر عبدالرسول خیر اندیش در گنگره فضل بن حاتم نی ریزی ریشه یابی دقیق و منحصر به فردی انجام داد. در این نظریه قسمت اول این واژه به صورت نی ( ni )می باشد .نه یا نی به معنی شهر می باشد. قسمت دوم این واژه ( ریز ) می باشد به معنای رود یا به صورت کلی آب دانسته شده بنا براین تعبیر شهر دریا چه بر اساس شواهد جغرافیایی تجزیه و ترکیب لغوی و مجاورت شهر قدیم نی ریز با دریاچه بختگان و وسعت بسیار این دریاچه در گذشته موید این استنباط است .
همچنین برخی روایات حاکی بر آن است که نی ریز در زمان هخامنشیان یکی از مراکز مهم اسلحه سازی بوده و احتمالا نام نی ریز از ( نیزه ریز )گرفته شده است. با استناد به سنگ نوشته هایی که در کاوش های علمی از تخت جمشید به دست آمده نی ریز در زمان هخامنشیان به ( نای ذی ) یعنی کاراگاه اسلحه سازی و فولاد سازی معروف بوده و طبق شواهد درآن زمان بیش از 700 کاراگاه تهیه و توزیع ادوات جنگی ( زره - شمشیر ونیزه ) در این شهر دایر بوده است. در عصر حال چاقو های دست ساز وبسیار زیبای نی ریز شهرت بسیاری دارد که قطعا به دلیل تاریخ موفق این شهر در تولید فولاد و اسلحه در تاریخ بوده است.

بناهای تاریخی



مسجد جامع کبیر:

این مسجد یکی از قدیمی ترین مساجد ایران و از با ارزش ترین آنهاست. که شاید در ابتدا یکی از آتشکده های بزرگ زرتشتیان بوده که بعد از نفوذ اسلام به ایران تبدیل به مسجد گردیده است. تک ایوان اصلی و بزرگ این مسجد به شیوه معماری عصر ساسانی و به سبک خراسانی در سده چهارم ساخته شده است و هم اکنون نیز پا برجاست.
گچبری محراب این مسجد دارای ارزش بسیار بالای برخوردار است.
قدیمی ترین تاریخی که در این محراب به چشم می خورد سال 360 هجری قمری است که مربوط به تعمیراتی است که در دوره عضدالدوله دیلمی در این مسجد انجام شده است.
در دوره قاجاریه نقشه مسجد به طراحی با میانسرا(حیاط دار) و به شکل دو ایوانی تغییر یافت.

قلعه اس.پی.آر (S.P.R):
به علت استراتژیک بودن منطقه نی ریز و قرار داشتن بر سر راه های کرمان ، یزد ، بندرعباس ، شیراز و اصفهان در جنگ جهانی اول نیرو های بیگانه (انگلیسی و هندی ) اقدام به ساخت قلعه ای از جنس سنگ ، خاک و ساروج با عنوان قلعه اس.پی.آر S.P.R (پایگاه پلیس جنوب) در این شهر می نمایند. این قلعه از طرف سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در سال 1379 در ردیف آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا در حال حاضر مرمت شده است و عکس زیر قبل از مرمت آن را نشان می دهد.

کاروانسرای نی ریز:
این کاروانسرا در مرکز شهر نی ریز قرار دارد و در قدیم که کاروان های تجاری از استان های کرمان ، یزد ، بندرعباس و فارس که از مسیر نی ریز عبور می کردند در این کاروانسرا که یک مرکز مهم تجاری بوده اتراق می نمودند. در جنب این کاروانسرا حمامی به سبک حمام گنجعلی خان در کرمان وجود دارد که این کاروانسرا و حمام هم اکنون پابر جا و به کاروانسرای سروی و حمام حاج محمد حسن - معروف و دارای ارزش تاریخی و معماری می باشد. این کاروانسرا در فهرست آثار تاریخی به ثبت رسیده است.

منبع عکس: خبرگزاری صدا و سیما

منزل حیدری:
این بنا که متعلق به دوره‌ی قاجاریه بوده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

سرای فاتح:

این بنای با ارزش که در مرکز شهر قرار گرفته در اواخر دوره قاجاریه توسط معماران نی ریزی و یزدی ساخته شده است. این بنا دارای تزئیناتی از جمله کاشی کاری ، آجر کاری ، مشبک سقف و همچنین شیرسر(سایبان چوبی) با موضوع نقاشی بهرام گور می باشد.

منزل باقر جاوید:

خانه محمد باقر جاوید متعلق به دوره قاجاریه است و در تاریخ ۱۳۸۱/۵/۸ به شماره ۶۰۸۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

منزل جاوید در شمال شرق شهر نی‌ریز و در خیابان ابوذر، محله سادات مشهور به «کوچه بالا» واقع شده است.

ورودی بنا در قسمت شمال آن و در انتهای کوچه قرار دارد که در این کوچه سه بنای تاریخی هم دوره (قاجاری) قرارگرفته است.

فرم بنا دارای پلان مربع و حیاط مرکزی می باشد.

از طریق یک در چوبی دو لنگه که بر روی آن با کوبه‌ها و گل‌میخ‌ها تزئین شده و عباراتی شامل: نام خدا و بزرگان دینی مشاهده می‌شود، به داخل بنا و هشتی آن واردشده که پس از هشتی و دالان کوچک و بعد به داخل حیاط می‌رسیم.

ضلع شمالی و جنوبی دارای اتاق‌های پنج‌دری و قرینه می‌باشند. سقف این اتاق‌ها چوبی و از نوع تفأل چوبی و ساده است. در ضلع غربی شاه‌نشین و اتاق‌های جنبی قرار دارد.

شاه‌نشین با قطار بندی گچ‌بری و بخاری گچ‌بری شده که بر بالای آن‌هم این تزئینات دیده می‌شود. پوشش تاق و تویزه‌ای شاه‌نشین که دارای پنج چشمه تاق است، از عناصر زیبای معماری این خانه قدیمی است.

در ضلع شرقی بنا، اتاق پنج‌دری که یک‌طرف آن راه‌پله و اتاق جانبی و طرف دیگر آن دالان و هشتی بنا قرارگرفته که در بالای درهای دو لنگه‌ای کوچک که به حیاط مشرف است مشبک‌کاری با شیشه‌های رنگی دیده می‌شود که زیبایی خاصی به این بنا داده است.

در وسط حیاط حوض قدیمی با لبه‌های سنگی به عمق حدود ۵/۱ متر وجود دارد که اطراف این حوض گلدان‌های زیبای گل و در دو طرف حوض دو باغچه قرار دارد که درختان سرسبز مرکبات جلوه این بنای قدیمی را دوچندان نموده است.

در اطراف حیاط تزئینات گچ‌بری در نمای ساختمان و در بالای دو دالان کوچک غربی و شرقی و ورودی پنج‌دری ضلع شرقی مقرنس‌کاری و گچ‌بری زیبا و در لبه دیوارها آب چک‌هایی که با خشت تزئین شده دیده می‌شود.

در انتهای ایوان ضلع شمالی عمارت به‌وسیله چند پله به پشت‌بام می‌رسیم که در بالای ضلع جنوبی ساختمان بادگیری کوچک و در ضلع غربی آن دو اتاق بزرگ که به‌صورت متروکه است دیده می‌شود.

عمده مصالح بکار رفته در این بنا خشت است و اندود و گچ در نمای داخلی و بیرونی مشاهده می‌گردد. در کف حیاط پوششی آجری و در بعضی از قسمت‌ها پوشش سنگی دیده می‌شود.

کاربری بنا مسکونی است و از خصوصیات مهم بنا می‌توان به استحکام بنا، نوع معماری و تزئینات ضلع غربی اشاره کرد و به‌طوری کلی می‌توان تزئینات فلز کوبی در چوبی ورودی، تزئینات رسم‌بندی هشتی، قطار بندی و گچ‌بری شاه‌نشین ضلع غربی و نمای بیرونی را از عناصر زیبای بنا محسوب کرد.

منبع متن: نبض نی ریز

(این عکس قبل از مرمت بنا گرفته شده است)

منبع عکس: دانشنامه نی ریز neyrizema.ir

سرای آبی بی

این خانه تاریخی در خیابان امام حسین قرار دارد و به عنوان یک اقامتگاه بوم گردی با 4 اتاق است. این خانه مکان مناسبی برای تور های گردشگری به حساب می آید.

آرامگاه میرزا احمد نی ریزی خطاط و قرآن نویس معروف

منزل شمشیری

قلات خواجه احمد انصاری

برکه های احمد شاه

تکیه قطرویه

قلعه سوخک

قصر دختر چشمه عاشق

عمارت آقا رضاخانی در قطرویه

سنگ نوشته های کوه قاسم آباد تنگ حنا
و بسیاری از سایت های تاریخی در نی ریز و بخش های تابعه.

محصولات محلی و سوغات این شهرستان عبارت اند از:
حلوای ارده ( کنجد وشیره ) ، انجیر ، انار ، بادام ، پسته ، گردو ، رب انار ، حاج بادام ( نوعی شیرینی) ، کماچ ونان محلی.


صنایع دستی این شهرستان عبارت اند از:
سفال ، معرق ، چاقو سازی ، نمد مالی ، گیوه دوزی ، ملکی دوزی ، قالی بافی ، گبه دوزی ، گلیم بافی .

منبع عکس: www.chtn.ir

مشاهیر بزرگ علمی - فرهنگی و هنری شهرستان نی ریز

این شهرستان مشاهیر بزرگ علمی ، فرهنگی و هنری بسیاری را در دام خویش پرورانده است که می توان به چهره های شاخص و برجسته زیر اشاره کرد:

ابو العباس فضل بن حاتم نی ریزی:
منجم و ریاضی دان قرون سوم و چهارم هجری است.دانشمندان اروپایی و غربی این دانشمند را به نام آناریتیوس ( Anaritius ) می شناسند .

سید قطب الدین محمد الحسینی:
از عارفان و دانشمندان قرن 12 هجری قمری می باشد که به 29 واسطه به امام سجاد می رسد. وی آثار زیادی در حکمت و عرفان تالیف کرده و اشعار زیادی نیز به فارسی و عربی سروده است.

استاد میرزا احمد نی ریزی:
احمد پسر شمس الدین محمد نی ریزی معروف به میرزا احمد نی ریزی از هنرمندان نامی خوشنویسی در دوره صفویه بوده است که در واقع بزرگترین نسخ نویس ایرانی شناخته شده است و در طول عمر خود بیش از 99 بار قرآن کتابت نموده است.

آرامگاه میرزا احمد نی ریزی

(موزه خط و کتاب نی ریز در کنار این آرامگاه قرار دارد)

شعله نی ریزی:
میرزا محمد جعفر بزرگ متخلص به شعله در نیمه قرن دوازدهم هجری در نی ریز متولد شد. وی یکی از شاعران بنام نی ریز است و کتاب مثنوی شیرین و خسرو به سبک نظامی از سروده های اوست.

ساکت نی ریزی:
نام وی میرزا ابراهیم نی ریزی است. وی شاعر و خوشنویس قرن سیزدهم هجری است.

سحاب نی ریزی:
نام وی سید نعیم بن سید عفیفا اهل نی ریز و شیخ الاسلام نی ریز بوده است. دیوان او متشمل برمثنویات ، غزلیات ، قصاید و مراثی بوده و در اوایل قرن سیزدهم می زیسته است.

ام سلمه بیگم:
فرزند سید قطب الدین محمد نی ریزی ، شاعر و نویسنده ملقب به دعا و صاحب کتاب جامع الکلیات می باشد و با 32 واسطه به حضرت فاطمه می رسد. این بانوی بزرگ و دانشمند در اوایل دوره افشاریه می زیسته است.

عمان نی ریزی:
شاعری توانا - صاحب دیوان شعر و خط نستعلیق را نیکو می نوشته است.

مولانا مایلی نی ریزی:
از شاعرهای خوش قریحه که اشعار زیادی در موضوع واقع کربلا نوشته است.

محمد بن علی نی ریزی:
ملقب به ارشد الدین صاحب فتوا و ازتصنیفات او کتاب (مجمع البهرین) در تسفیر قرآن کریم در 10 جلد وکتاب (با کوره الطلب) است.

حکیم محمد کاظم نی ریزی:
فرزند حاج میرزا عبدالرحیم طبیب از پزشکان به نام فارس بوده که در سال 1288 هجری قمری وفات یافته است.

ملا عبداله نی ریزی:
خوشنویش که خط نسخ را بسیار زیبا می نوشته و در سال1312 هجری قمری وفات یافته است.

سید ابوالطالب خوشنویس:
از خوشنویسان معروف و خطوط نسخ ، شکسته ، ثلث و نستعلیق را بسیار زیبا می نوشته است.

محمد شفیع نی ریزی:
خوشنویس قرن سیزدهم و از نسخ نویسان بزرگ آن قرن بوده است.